Czy hortensje ogrodowa trzeba przycinać na zimę?

Przycinanie hortensji ogrodowej na zimę nie zawsze jest konieczne, a czasem może wręcz zaszkodzić kwitnieniu. Wszystko zależy od odmiany i sposobu, w jaki roślina zawiązuje pąki kwiatowe. Warto to dobrze rozpoznać, zanim sięgniesz po sekator.

Od czego zależy, czy hortensje ogrodowe trzeba przycinać na zimę?

To, czy hortensje ogrodowe trzeba przycinać na zimę, zależy przede wszystkim od rodzaju i odmiany rośliny. Innego traktowania wymagają klasyczne hortensje ogrodowe kwitnące na pędach zeszłorocznych, a innego nowoczesne odmiany kwitnące także na pędach tegorocznych. Do tego dochodzi jeszcze wiek krzewu, jego kondycja po sezonie i strefa mrozoodporności, czyli po prostu to, jak ostre zimy zdarzają się w danym regionie.

Najdelikatniejsze w kwestii cięcia są tradycyjne hortensje ogrodowe (Hydrangea macrophylla). U nich pąki kwiatowe zawiązują się późnym latem na pędach, które urosły w danym roku. Jeśli takie pędy zostaną mocno skrócone jesienią lub wczesną wiosną, roślina zakwitnie słabiej albo wcale. Z kolei hortensje z grupy „na każdy pęd” (np. niektóre serie handlowe) lepiej znoszą lekkie cięcie, bo są w stanie wypuścić kwiaty również na nowych przyrostach.

Znaczenie ma również klimat działki i mikroklimat ogrodu. W cieplejszych rejonach Polski, gdzie temperatura zimą rzadko spada poniżej –10°C, hortensje czasem znoszą delikatne skrócenie bez większych strat. W chłodniejszych okolicach, zwłaszcza przy spadkach do –20°C i niżej, każdy centymetr pędów może chronić pąki kwiatowe jak naturalny płaszczyk. Na wietrznych, odkrytych stanowiskach usuwa się więc mniej, niż w zacisznych, osłoniętych podwórkach.

O tym, czy w ogóle myśleć o cięciu przed zimą, często decyduje aktualny wygląd i zdrowie krzewu. Młode hortensje, do około 3–4 roku po posadzeniu, zwykle nie wymagają żadnego formowania poza usunięciem uszkodzonych lub połamanych gałązek. Starsze egzemplarze, silnie rozrośnięte, czasem zbyt zagęszczone w środku, mogą potrzebować lekkiego prześwietlenia, aby pędy nie łamały się pod śniegiem. Różnicę w podejściu widać dobrze jesienią: roślina silna, z grubymi pędami i zdrowymi liśćmi zniesie subtelne skrócenie lepiej niż egzemplarz osłabiony suszą, chorobą czy przemarznięciem w poprzednim sezonie.

Których hortensji ogrodowych lepiej nie przycinać jesienią, aby nie stracić kwiatów?

Nie wszystkie hortensje ogrodowe lubią jesienne cięcia, bo część z nich zawiązuje pąki kwiatowe już latem poprzedniego roku. Jeśli takie pędy zostaną przycięte zbyt nisko w październiku czy listopadzie, w kolejnym sezonie roślina odbije, ale zakwitnie słabiej albo wcale. Sytuacja często kończy się rozczarowaniem: krzew jest gęsty, liści dużo, a wyczekiwanych kul kwiatów brak.

Najostrożniej trzeba podchodzić do klasycznych hortensji ogrodowych o dużych, kulistych kwiatostanach, zwłaszcza odmian nieoznaczonych jako „kwitnące na pędach tegorocznych”. Dotyczy to też wielu starszych, „babcinych” krzewów, które rosną w ogrodach od kilkunastu lat – one zwykle kwitną na pędach dwuletnich. Poniżej przykłady grup, których lepiej nie odmładzać nożycami jesienią, jeśli zależy na pewnym kwitnieniu:

• klasyczne hortensje ogrodowe (Hydrangea macrophylla) o dużych, kulistych lub lekko spłaszczonych kwiatostanach
• odmiany o zmiennej barwie w zależności od pH podłoża, np. różowo-niebieskie hortensje w pojemnikach i przy tarasach
• starsze egzemplarze posadzone w gruncie 5–10 lat temu i wcześniej, które regularnie kwitły bez silnych cięć jesiennych

Przy takich hortensjach jesienią zwykle wystarcza usunięcie pojedynczych, suchych lub wyłamanych pędów, bez skracania całych gałązek z pąkami. Wątpliwości pomaga rozwiać prosta obserwacja: jeśli roślina co roku zawiązuje pąki kwiatowe pod koniec lata, lepiej zostawić je na zimę w spokoju. Bezpieczniejsze, bardziej zdecydowane cięcie można wtedy przełożyć na wczesną wiosnę, kiedy wyraźnie widać, które fragmenty przemarznięły, a które są zdrowe i gotowe do kwitnienia.

Kiedy i jak delikatnie skrócić hortensje ogrodowe przed zimą, żeby im nie zaszkodzić?

Najbezpieczniej delikatnie skraca się hortensje ogrodowe dopiero wtedy, gdy naprawdę kończą sezon, czyli późną jesienią. Zwykle przypada to na przełom października i listopada, gdy liście już opadną, a prognozy zapowiadają stabilne ochłodzenie. Roślina przechodzi wtedy w stan spoczynku i krótkie cięcie nie pobudzi jej do wypuszczania nowych, wrażliwych pędów.

Przy takim jesiennym „podcięciu” chodzi bardziej o porządek i odciążenie krzewu niż o formowanie. Najczęściej skraca się tylko najwyższe, najmocniej wybujałe pędy o około 10–20 cm, pozostawiając co najmniej 3–4 pary pąków na każdym z nich. Taki zakres wystarcza, żeby krzew mniej się kładł pod ciężarem śniegu, a jednocześnie nie tracił pąków kwiatowych, które u hortensji ogrodowej tworzą się już latem poprzedniego roku.

Bardzo pomocne bywa przyjrzenie się pędom z bliska. U dobrze odżywionej, zdrowej hortensji widać, że górne odcinki są najczęściej dobrze zdrewniałe, ale tuż pod nimi, w okolicy 30–40 cm nad ziemią, gromadzi się najwięcej silnych pąków. Delikatne cięcie powinno kończyć się zawsze powyżej tego „pasa bezpieczeństwa”, czyli o 2–3 pąki wyżej, tak aby strefa, w której krzew najsilniej kwitnie, została nienaruszona.

Dobrym ułatwieniem może być prosty podział sposobów lekkiego skracania, zależnie od tego, jak roślina rośnie i w jakiej jest kondycji:

Taki prosty schemat pomaga oszacować, czy roślina „udźwignie” skracanie o kilkanaście centymetrów, czy lepiej ograniczyć się do absolutnego minimum. Lepiej, by hortensja weszła w zimę z nieco zbyt długimi pędami niż ze zbyt krótko przyciętymi, bo to właśnie na końcówkach najczęściej czekają już pąki przyszłorocznych kwiatów. Delikatne cięcie jesienne ma więc przede wszystkim wspierać krzew w bezpiecznym zimowaniu, a nie wymuszać na nim nowy kształt.

Jak prawidłowo usuwać przekwitłe kwiatostany hortensji ogrodowych przed zimą?

Usuwanie przekwitłych kwiatostanów jesienią nie powinno być klasycznym, głębokim cięciem, ale raczej delikatnym „kosmetycznym” zabiegiem. Zaschnięte kule hortensji często zostawia się na krzewie aż do pierwszych mocniejszych przymrozków, bo pełnią rolę naturalnej osłony dla pąków niżej na pędzie. Jeśli ich widok bardzo przeszkadza, lepiej ścinać je krótko nad pierwszą parą mocnych pąków, a nie przy samym drewnie, żeby nie uszkodzić zawiązanych już kwiatów na kolejny sezon.

Najbezpieczniej usuwać stare kwiatostany w suchy dzień, gdy temperatury utrzymują się w okolicach kilku stopni powyżej zera, a roślina nie jest pokryta szronem. Do cięcia przydają się ostre sekatory lub nożyce, zdezynfekowane wcześniej spirytusem lub wrzątkiem, co ogranicza ryzyko przeniesienia chorób grzybowych. Ruch ręki najlepiej prowadzić lekko ukośnie, w odległości mniej więcej 1–2 cm nad parą zdrowych pąków, które na pędzie wyglądają jak dwa małe „guziki” po przeciwległych stronach.

Przy starszych, rozgałęzionych krzewach często usuwa się tylko te kwiatostany, które są najbardziej narażone na wiatr i śnieg, czyli z wierzchołków i zewnętrznych części krzewu. Zostawione niżej, zaschnięte kwiaty i tak z czasem opadną, a przez zimę pomogą osłonić delikatne wierzchołki pędów przed mrozem i łamaniem pod ciężarem śniegu. Taki kompromisowy sposób pielęgnacji pozwala połączyć estetykę jesiennego ogrodu z bezpieczeństwem pąków kwiatowych, bez ryzyka, że wiosną krzew rozczaruje brakiem kwitnienia.

Jak zabezpieczyć nieprzycinane hortensje ogrodowe na zimę, żeby dobrze przezimowały?

Nieprzycinane hortensje ogrodowe najlepiej zimują wtedy, gdy mają suchy, przewiewny, ale ciepły „kołnierz” wokół korzeni i lekką osłonę na pąkach kwiatowych. Zazwyczaj wystarcza gruba na 10–15 cm warstwa ściółki z kory, liści czy kompostu rozsypana jesienią wokół krzewu, w promieniu mniej więcej 40–50 cm od środka. Taki kopczyk stabilizuje temperaturę podłoża i ogranicza wysychanie, a jednocześnie nie skleja ziemi jak zbyt ubity torf. W chłodniejszych rejonach kraju dobrze sprawdza się dodatkowe okrycie samej podstawy krzewu agrowłókniną zimową, szczególnie jeśli hortensja rośnie w miejscu narażonym na wiatr.

Górna część rośliny również potrzebuje osłony, bo pąki zawiązane na końcach pędów są delikatne i łatwo je uszkadza mróz oraz zimny wiatr. Najprościej jest delikatnie zebrać pędy w luźną „wiązankę” i owinąć je przewiewnym materiałem. Do ochrony można wykorzystać:

• białą agrowłókninę zimową o gramaturze 50–70 g/m²
• stary, bawełniany prześcieradło lub poszwę, które przepuszczają powietrze
• kosz z wikliny lub ażurową siatkę wypełnioną suchymi liśćmi
• parawan z mat słomianych od strony najbardziej wietrznej

Najważniejsze, aby osłona nie uciskała pędów i nie była szczelna jak folia, bo wtedy przy odwilży roślina mogłaby zacząć gnić. Okrycie najlepiej zakładać, gdy temperatura nocą spada stale poniżej –5°C, a zdejmować stopniowo wczesną wiosną, w pochmurny dzień, żeby pąki nie zostały nagle „uderzone” ostrym słońcem.